Czym jest ferrytyna i jak wpływa na organizm?

Ferrytyna to białko magazynujące żelazo w organizmie, które odgrywa fundamentalną rolę w jego metabolizmie i utrzymaniu równowagi. Jej poziom we krwi daje cenny obraz zapasów żelaza, a także może sygnalizować stany zapalne, dzięki czemu stanowi ważny element diagnostyki wielu chorób.

Czym jest ferrytyna i jakie są jej główne funkcje?

Ferrytyna to białko znajdujące się w komórkach, odpowiedzialne za bezpieczne magazynowanie żelaza w formie nietoksycznej. Reguluje ona homeostazę żelaza, zapewniając jego dostępność dla procesów życiowych, takich jak produkcja czerwonych krwinek. Występuje powszechnie w komórkach, przy czym jej najwyższe stężenie obserwuje się w wątrobie, śledzionie, szpiku kostnym i mięśniach – czyli tam, gdzie żelazo odgrywa kluczową rolę.

Do jej głównych zadań należą:

• Magazynowanie żelaza: Wiąże jony żelaza, tworząc zapasy, które mogą być szybko uwolnione, gdy organizm ich potrzebuje. Szacuje się, że 1 mikrogram ferrytyny na litr osocza odpowiada około 8 mg żelaza zmagazynowanego w rezerwach.
• Ochrona przed toksycznością: Zapobiega gromadzeniu się wolnych jonów żelaza, które mogłyby uszkadzać komórki poprzez działanie oksydacyjne.
• Sygnalizowanie stanów zapalnych: Jako białko ostrej fazy, jej poziom rośnie w odpowiedzi na infekcje i stany zapalne, co czyni ją markerem tych procesów.

Dzięki tym funkcjom ferrytyna jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, wspierając transport tlenu i syntezę DNA.

Jak ferrytyna wpływa na gospodarkę żelaza w organizmie?

Ferrytyna jest głównym magazynem żelaza, przechowując je w formie łatwo dostępnej dla komórek. To ma szczególne znaczenie podczas procesów wymagających szybkiego dostępu do żelaza, jak erytropoeza, czyli tworzenie czerwonych krwinek w szpiku kostnym. W organizmie dorosłego człowieka znajduje się około 1-1,5 grama ferrytyny, a jej poziom w surowicy dobrze odzwierciedla ilość zgromadzonego w ten sposób żelaza.

Uwalnianie żelaza z ferrytyny odbywa się ściśle na żądanie organizmu, co zapobiega zarówno niedoborom, jak i nadmiernemu odkładaniu się tego pierwiastka i pozwala zachować równowagę metaboliczną.

Jakie są normy stężenia ferrytyny we krwi?

Normy ferrytyny w surowicy mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium, ale zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 10 do 200 mikrogramów na litr u kobiet oraz od 15 do 400 mikrogramów na litr u mężczyzn. Te wartości odpowiadają zapasom żelaza organizmu.

Badanie poziomu ferrytyny jest często wykonywane w diagnostyce anemii, niedoborów żelaza i stanów zapalnych. Pozwala na wczesne wykrycie problemów, zanim pojawią się wyraźne objawy kliniczne.

Niski poziom ferrytyny - przyczyny i konsekwencje

Niski poziom ferrytyny to wczesny sygnał wyczerpania zapasów żelaza w organizmie i zazwyczaj poprzedza spadek hemoglobiny. Może prowadzić do niedoboru żelaza, a w efekcie do anemii. Przyczyny takiego stanu to między innymi:

• Niewystarczające spożycie żelaza w diecie.
• Zaburzenia wchłaniania tego pierwiastka w przewodzie pokarmowym.
• Przewlekłe krwawienia, np. z układu pokarmowego lub obfite miesiączki u kobiet.
• Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo, na przykład w ciąży czy podczas intensywnego wzrostu.

Skutki niskiego poziomu ferrytyny obejmują zmęczenie, osłabienie, bladość skóry, wypadanie włosów, problemy z koncentracją, a nawet zaburzenia funkcji poznawczych. Długotrwały niedobór żelaza może negatywnie odbić się na pracy serca oraz innych narządów.

Wysoki poziom ferrytyny - co może oznaczać?

Podwyższony poziom ferrytyny przekraczający normę może mieć kilka przyczyn. Przede wszystkim świadczy o obecności stanów zapalnych w organizmie, bo ferrytyna to białko ostrej fazy. Jej wzrost obserwujemy podczas infekcji, chorób autoimmunologicznych, nowotworów czy schorzeń wątroby.

Ponadto wysoki poziom ferrytyny może wskazywać na nadmierne gromadzenie żelaza, czyli hemochromatozę lub przeciążenie żelazem. To genetyczne zaburzenie prowadzi do nadmiernego wchłaniania żelaza z pożywienia, a jego nadmiar szkodzi narządom takim jak wątroba, serce czy trzustka.

Warto mieć też na uwadze, że intensywna suplementacja żelazem może podnieść poziom ferrytyny, dlatego wyniki zawsze trzeba interpretować wspólnie z lekarzem.

Badanie poziomu ferrytyny a nowoczesne rozwiązania medyczne

Badanie ferrytyny jest standardowym testem laboratoryjnym, wykonywanym najczęściej z próbki surowicy krwi pobranej na czczo. Podczas teleporady lekarz, na podstawie wywiadu oraz oceny stanu zdrowia, może wystawić skierowanie online, jeśli uzna badanie za zasadne. Takie rozwiązanie usprawnia rozpoczęcie diagnostyki bez konieczności osobistej wizyty w placówce.

Po wykonaniu badania i uzyskaniu wyników możliwa jest kolejna konsultacja w formie teleporady. Lekarz interpretuje wyniki, ocenia ich znaczenie kliniczne, a w razie potrzeby wdraża odpowiednie postępowanie, w tym wystawia e-receptę na leki lub zaleca suplementację.

Nowoczesne rozwiązania telemedyczne usprawniają cały proces diagnostyczny i terapeutyczny, umożliwiając szybszą reakcję na ewentualne zaburzenia gospodarki żelaza.