Muzeum Zamkowe w Sandomierzu zaprasza na specjalne wydarzenie związane z Dniem Kobiet. Będzie można wysłuchać wykładu o Wandzie Chełmońskiej i zobaczyć nowe muzealne nabytki związane z tą artystką. W weekend z Dniem Kobiet (7-8 marca) panie będą mogły zwiedzać zamek za symboliczną złotówkę.

W piątek, 6 marca, o godzinie 17 w sali edukacyjnej Muzeum Zamkowego Renata Grzebuła – adiunkt Działu Sztuki wygłosi wykład poświęcony Wandzie Chełmońskiej (ok. 1889-1971), jednej z wybitniejszych przedstawicielek realizmu przełomu XIX i XX w., córce Józefa Chełmońskiego (1849-1914).

W zbiorach sandomierskiego muzeum znajduje się około 40 prac autorstwa tej artystki. Dzieła do muzeum przekazała na przestrzeni 1997 i 1998 roku córka malarki – prof. Maria Krystyna Boczkowska. Są to obrazy malowane na papierze, wykonane w technice mieszanej, przy użyciu akwareli, farb olejnych, gwaszu, tempery oraz kredek. To przede wszystkim przedstawienia pejzażowe, weduty i martwe natury w postaci bukietów kwiatowych.

Ostatnimi, zakupionymi w 2025 roku do zbiorów obiektami są: album rysunków „Gierczyce wojenne: 1939-1941” oraz dodatkowo zespół 11 czarno-białych fotografii amatorskich wykonanych w Gierczycach i okolicy, pochodzących z lat 1942-1944. Zakup obiektów był możliwy dzięki wsparciu Banku Spółdzielczego w Sandomierzu.

Wart uwagi jest zwłaszcza „Album” autorstwa Wandy Chełmońskiej, który powstał podczas jej pobytu w dworze Łempickich w Gierczycach, w latach 1940-1942. Jest jednym z dwóch, o  których wiadomo że powstały podczas pobytu autorki w Opatowie i okolicach – drugi, obecnie zaginiony, obejmował okres z lat 1943-1944.

Jest to niewielka książeczka (o wymiarach: wys. 19,8 cm,  szer. 16 cm,  grub. ok. 1,5 cm) w  oprawie twardej, tekturowej z grzbietem podklejonym bordowym, cienkim płótnem. Wewnątrz kartki zostały połączone za pomocą metalowych zszywek. Album zawiera 184 nie numerowane strony. Pierwotnie każda z kartek rozdzielona była kawałkiem cienkiej bibuły, w  różnych kolorach (widoczne: różowa, biała, beżowa, niebieska), przyklejonej do jednego z  narożników lub krawędzi kart, o czym świadczą ślady kleju i fragmenty oderwanych bibułek. Obecnie zachowało się jedynie kilka z nich. Wszystkie strony albumu zostały zapełnione około 103 czarno-białymi i kolorowymi rysunkami. Wykonano je ołówkiem, kredką, tuszem i  podmalowano akwarelą.

Każda z ilustracji została podpisana na odwrocie lub na stronie sąsiedniej, zwięzłym, niekiedy humorystycznym opisem. Rysunki są naturalistyczne, niektóre mają znamiona karykatury. Przedstawienia obejmują portrety, sceny zbiorowe, rodzajowe oraz plenerowe. Artystka dokumentuje okres okupacji niemieckiej w Gierczycach, gdzie udzielano schronienia uchodźcom wojennym, do których ona sama należała. Tematem jest tu dwór i jego okolice, mieszkańcy i goście dworu oraz sąsiednich majątków, osoby zatrudnione do posługi. Jest to rodzaj kroniki towarzyskiej, w której artystka sportretowała ówczesną elitę ziemi sandomierskiej.  Ukazuje nie tylko życie salonowe i świąteczne, ale także codzienność miejsca od zaplecza, między innymi od kuchni. Doskonale odzwierciedla panujące podczas okupacji nastroje. Do sportretowanych osób należą członkowie rodzin: Karskich, Klabińskich, Skotnickich, Łempickich, Wyganowskich, Kossaków, Skarżyńskich, Załęskich.

Przedmiot ten ma szczególną wartość historyczną, związaną z Ziemią Sandomierską, a zwłaszcza miejscem powstania, a więc dworem Łempickich w Gierczycach (wioska między Opatowem, a Ożarowem), gdzie artystka spędziła lata okupacji w czasie drugiej wojny światowej (wrzesień 1940 - lato 1944). 

W czasie pobytu w Gierczycach Wanda Chełmońska utrzymywała się z udzielania lekcji francuskiego i rysunków. Aktywnie uczestniczyła w tajnym nauczaniu na kompletach organizowanych w niedaleko położonym Opatowie. Gierczyce opuściła w 1944 r. W tym czasie powstały liczne obrazy. Szczególnie cenne są widoki, nieistniejącego już od kilkudziesięciu lat dworu Łempickich (po pożarze w 1966 r. został rozebrany), malowanego o każdej porze roku (są one jednym z nielicznych zachowanych wizerunków dworu). Częstym motywem był otoczony starymi lipami kościół p.w. św. Mikołaja Biskupa w Gierczycach. W okresie wojennym Chełmońska stworzyła też liczne widoki Sandomierza (m.in. Brama Opatowska, Rynek, ratusz i kościół św. Jakuba), Opatowa i okolic, były to zwłaszcza motywy architektoniczne. Większość z wymienionych obrazów znajduje się w zbiorach Muzeum Zamkowego w Sandomierzu. 

WANDA CHEŁMOŃSKA: Artystka urodziła się 13 stycznia najpewniej w 1889 r. Dzieciństwo i lata młodzieńcze wiązały ją z Warszawą. Wychowywana była przez matkę Marię z Korwin-Szymanowskich Chełmońską (1860-1942). Talentem plastycznym wykazywała się już od najmłodszych lat. Jej pierwszym nauczycielem był wuj ze strony matki, Władysław Ślewiński (1856-1918) wybitny polski malarz, przedstawiciel postimpresjonizmu, związany ze szkołą Pont Avenu.