Po Gdyni kolej na Sandomierz? Rozpoczęła się procedura wpisu miasta na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Rozpoczęła się formalna procedura zmierzająca do wpisania Sandomierza na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ogłoszono to w niedzielę, 2 sierpnia, w obecności Bożeny Żelazowskiej, wiceminister kultury, generalnego konserwatora zabytków. – Mamy świadomość, że przed nami jest bardzo dużo pracy, ale myślę, że nasze szanse są duże – przyznała przedstawicielka rządu.

Marcin Adamczewski, dyrektor Muzeum Zamkowego, które będzie koordynatorem starań, złożył wniosek o wpisanie Sandomierza na Polską Listę Informacyjną UNESCO. Jest to niezbędny warunek, pierwszy formalny etap procedury prowadzącej do ubiegania się o wpis na listę światowego dziedzictwa.  

::photoreport{"type":"see-button","item":"12923"}

– Analiza wartości historycznych, artystycznych, urbanistycznych, archeologicznych i krajobrazowych wskazuje, że historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy Sandomierza posiada potencjał do wykazania wyjątkowej uniwersalnej wartości w rozumieniu Konwencji UNESCO z 1972 roku – mówił Marcin Adamczewski.

Sandomierz, ubiegając się o wpis na prestiżową listę, będzie musiał spełnić określone kryteria. Inicjatorzy starań chcą położyć szczególny nacisk na kryterium odnoszące się do wymiany wartości kulturowych pomiędzy Europą Zachodnią i Wschodnią, czego wyrazem są ufundowane przez Władysława Jagiełłę malowidła bizantyjsko-ruskie w bazylice katedralnej oraz historyczna rola miasta jako ważnego ośrodka na szlakach handlowych łączących Europę z Rusią.

Dyrektor Muzeum Zamkowego wskazał również, że uzasadnione jest rozważenie kryterium dotyczącego wybitnego przykładu średniowiecznego miasta królewskiego o zachowanym układzie urbanistycznym, czytelnej strukturze przestrzennej oraz wyjątkowym powiązaniu z krajobrazem lessowych wzgórz doliny Wisły. Atutem Sandomierza mają być także związki miasta z postaciami i wydarzeniami o szczególnym znaczeniu dla historii i kultury Polski, w tym działalność błogosławionego Wincentego Kadłubka, Jana Długosza i Mikołaja Trąby oraz wielowiekowa tradycja kultu męczenników sandomierskich.

– Miasto tworzy nie tylko architektura, ale również ludzie, którzy reprezentują w dziejach unikatową myśl związaną ściśle z tym miejscem. Można powiedzieć, że dzieje Sandomierza to dzieje literatury polskiej oraz rodzącej się w królestwie Jagiellonów myśli politycznej o unikalnym charakterze, świadczącej o odrębności, bogactwie i współtworzeniu wartości europejskich. Ten intelektualny wysiłek dał w dziejach miasta historyczne akty prawne, takie jak Zgoda Sandomierska. W czasach nowożytnych z miasta czerpią swoje inspiracje oraz pokarm twórczy tacy pisarze jak Jarosław Iwaszkiewicz i Wiesław Myśliwski oraz inni nadal piszący twórcy. Ten „miękki” aspekt wniosku jest konieczny do opracowania i możliwe, że stanie się kamieniem węgielnym całej procedury – zaznaczył dyrektor.

Ostateczna ocena spełnienia poszczególnych kryteriów będzie wymagała przeprowadzenia szczegółowych badań oraz przygotowania pełnej dokumentacji nominacyjnej zgodnie z wytycznymi operacyjnymi do realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Marcin Adamczewski zwrócił się z prośbą o zlecenie Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa przygotowania wstępnych opinii merytorycznych dotyczących dokumentacji aplikacyjnej.

Wiceminister Bożena Żelazowska podkreśliła, że również dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest to ważny moment. Przypomniała, że zaledwie kilka dni temu, jako 18. polski obiekt, na listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisane zostało modernistyczne centrum Gdyni.

– Czekaliśmy na ten moment ponad osiem lat. Dziś rozpoczynamy formalną procedurę, aby Sandomierz mógł w przyszłości dołączyć do tego prestiżowego grona. Przed nami długa droga i ogrom pracy merytorycznej ekspertów w Polsce, ale także w Komitecie Światowego Dziedzictwa UNESCO. Przez najbliższe pięć lat Polska będzie zasiadać w tym komitecie, dlatego chcemy jak najlepiej wykorzystać ten czas dla naszych zabytków i historii – mówiła.

Wiceminister podkreśliła, że Sandomierz jest miastem wyjątkowym, pełnym zabytków, gdzie niemal każdy budynek i każda ulica przypominają o bogatej historii.

– Mamy świadomość, że przed nami jest bardzo dużo pracy. Ale kto, jeśli nie my? I jakie miasto, jeśli nie Sandomierz? – dodała Bożena Żelazowska.

Zaznaczyła również, że ostateczny wpis zależy od opinii Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, wizyt ekspertów oraz oceny przygotowanej dokumentacji. Zadeklarowała pełne wsparcie dla przedsięwzięcia.

Starosta Marcin Piwnik poinformował, że w inicjatywę włącza się również biskup sandomierski Krzysztof Nitkiewicz.

– Będziemy prosili o wsparcie i zaangażowanie osoby ponad podziałami politycznymi, które wywodzą się z Sandomierza i zechcą pomóc w realizacji tego celu – powiedział.

Burmistrz Sandomierza Paweł Niedźwiedź wyraził nadzieję, że biskup zgodzi się stanąć na czele komitetu honorowego. Przypomniał, że to właśnie z inicjatywy ordynariusza kilka lat temu Sandomierz został uznany za Pomnik Historii.

– Myślę, że ten wniosek i sama idea dadzą naszemu miastu nowe tchnienie i jeszcze bardziej podniosą jego rangę – podsumował.

Na liście światowego dziedzictwa UNESCO znajdują się m.in. historyczne centrum Krakowa, królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni, były niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau, Stare Miasto w Warszawie, renesansowe miasto Zamość oraz zamek krzyżacki w Malborku. W 2019 roku na listę wpisano także Krzemionki Opatowskie.