Dom Długosza w Sandomierzu odzyskuje dawny blask. Trwa konserwacja elewacji

Trwają prace konserwatorskie przy elewacji Domu Długosza z II połowy XV wieku – jednego z najcenniejszych zabytków Sandomierza. Późnogotycki budynek od 1937 roku mieści cenne zbiory Muzeum Diecezjalnego.

Celem prowadzonych prac jest przede wszystkim oczyszczenie ceglanej i kamiennej elewacji oraz przywrócenie jej walorów estetycznych.

Konserwacja z szacunkiem dla historii

Jak podkreśla ks. Andrzej Rusak, dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Sandomierzu, wszystkie prace prowadzone są tak, aby w jak największym stopniu zachować oryginalną substancję zabytkową. 

Konserwatorzy zwracają dużą uwagę na stan spoin. Wiele z nich zachowało się w oryginalnej postaci, dlatego nie ma potrzeby ich wymiany. Uzupełniane są jedynie te miejsca, w których spoiwo uległo wykruszeniu.

– Gruntowny remont Domu Długosza przeprowadzono przed wojną, kiedy przystosowywano budynek do funkcji muzealnej. Wówczas wykonano największy w historii obiektu zakres prac, ale w sposób zachowawczy, bardzo przemyślany. Możemy się o tym przekonać, przyglądając się poszczególnym detalom podczas obecnych prac konserwatorskich – mówi ks. Andrzej Rusak.

Dyrektor muzeum zaznacza, że obecne działania obejmują nie tylko oczyszczanie, lecz także zabezpieczenie elewacji. Istotne jest przy tym zachowanie jej naturalnego wyglądu.

– Elewacja zyska nowy blask, zachowując swoją „starość”  – dodaje ks. Andrzej Rusak.

Gotycka cegła i charakterystyczne romby

Pierwszy etap, obejmujący oczyszczanie ściany przy użyciu specjalistycznego środka renowacyjnego, został już zakończony. Zabieg miał na celu usunięcie nagromadzonych zanieczyszczeń i nalotów, w tym związanych z zasoleniem muru.

Oczyszczenie elewacji pozwala lepiej dostrzec jeden z charakterystycznych elementów dekoracyjnych Domu Długosza – romby zdobiące ceglane ściany. Ułożono je z zendrówki, czyli cegły wypalonej w taki sposób, że uzyskała ciemną, niemal czarną barwę.

W większości oczyszczono już także elementy kamieniarki architektonicznej.

Zakończenie inwestycji planowane jest do końca listopada.

To dopiero pierwszy etap prac

Zadanie wykonuje firma Pawła Sobczyńskiego z Kielc, specjalizująca się w konserwacji zabytków. Roboty realizowane są pod nadzorem konserwatora zabytków.

Na realizację zadania Muzeum Diecezjalne otrzymało 400 tys. zł dofinansowania z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przyznana kwota pozwala na przeprowadzenie prac jedynie na przedniej części elewacji.

– Na następne etapy będziemy systematycznie składać wnioski o dofinansowanie – zapowiada ks. Andrzej Rusak.

Od ruiny do muzeum

Historia ratowania Domu Długosza sięga jednak znacznie wcześniej. Na początku XX wieku budynek znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. W 1906 roku ks. Józef Rokoszny, kierując się ideą utworzenia w Domu Długosza Muzeum Diecezjalnego, wystosował list do Towarzystwa Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury w sprawie ratowania obiektu. W 1913 roku podjęto decyzję o remoncie dachu. Nie rozwiązało to jednak wszystkich problemów związanych z zabytkiem.

O skali degradacji szeroko informowano w prasie. W 1932 roku na łamach „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, w artykule zatytułowanym „Dom Długosza w Sandomierzu w ruinie”, autor tak opisywał stan budynku: „Dach podziurawiony ze starości, kominy zrujnowane i pozawalane wewnątrz. Na pierwszym piętrze ohydna rura blaszana przebita przez mur i przez stare obramienie okna, fasada domu w zupełnem zniszczeniu, okna zamurowane lub posiadające mniejsze ramy okienne niż otwór w murze, a przestrzeń ta załatana cegłami i zamazana zaprawą, mur gotycki podziurawiony nowemi otworami okiennemi, odrzwia zniszczone, poobijane”.

Z przywiązaniem do tradycji

Dostosowując obiekt do nowej funkcji, zachowano jego historyczny charakter.

– Projekty opracowane przez Franciszka Mączyńskiego, pokazują przywiązanie architekta do historyzmu, szacunek do tradycji, umiejętność dostosowania się do stanu zachowania odnawianego zabytku, a także jego stylu, dzięki czemu historyczna budowla nie utraciła swego artystycznego kształtu. Badacze podkreślają, że Mączyński pojmował ochronę zabytków szeroko, jako dokumentację, konserwację i restaurację. Udało się utrzymać historyczną strukturę Domu Długosza, mimo iż Mączyński nie uniknął trudnych rozstrzygnięć, jakim było m.in. skucie, zachowanych wówczas fragmentów kamiennych portali i obramień okiennych. założenie stropów żelazo-betonowych, ogniotrwałych, tak nad piwnicami, jak pokojami I piętra – mówi dr Urszula Stępień, kustosz Muzeum Diecezjalnego, badaczka historii Domu Długosza.

Więcej na ten temat w następnym wydaniu "Tygodnika Nadwiślańskiego".