Cenne obrazy z sandomierskiego muzeum przechodzą renowację. Wśród nich kopia Rafaela związana z królem Stanisławem Augustem

Pięć cennych obrazów z kolekcji malarstwa Muzeum Diecezjalnego w Sandomierzu poddawanych jest konserwacji. Wśród nich znajduje się znakomita kopia dzieła Rafaela, która w przeszłości była prezentowana w galerii króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Jak podkreśla ks. Andrzej Rusak, dyrektor Muzeum Diecezjalnego, obrazy przekazane do konserwacji były w bardzo złym stanie i wymagały specjalistycznej interwencji, która pozwoliłaby je uratować. Prace prowadzone są w pracowni konserwacji zabytków Natalii Sadlej.

Kopia Rafaela z królewskiej kolekcji

Trafiła tam między innymi jedna z dwóch kopii dzieł Rafaela znajdujących się w zbiorach Domu Długosza – obraz „Madonna del Passeggio” (Madonna podczas spaceru).

– Obrazy te stanowią znakomite przykłady obecności i recepcji wielkiego malarstwa włoskiego na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Dzieła Rafaela były chętnie kopiowane na zlecenie polskich arystokratów podczas ich podróży do Italii. Inny niż dziś stosunek do kopii malarskiej sprawiał, że były one dziełami malarzy nie tylko drugorzędnych, lecz także wybitnych – wyjaśnia dr Urszula Stępień, kustosz Muzeum Diecezjalnego.

Obraz „Madonna del Passeggio” przedstawia Świętą Rodzinę, która podczas wędrówki z Egiptu spotyka św. Jana Chrzciciela. Konserwacja potwierdziła, że sandomierska replika powstała w 1652 roku. Oryginał, namalowany przez Rafaela i uczniów w latach 1516–1518, znajduje się w Narodowej Galerii Szkocji w Edynburgu. Inna wersja dzieła jest w Neapolu.

Jak wynika z zachowanych zapisów archiwalnych, sandomierski obraz został przywieziony z Włoch przez Franciszka Smuglewicza do galerii króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Następnie znajdował się w posiadaniu księcia Józefa Poniatowskiego i jego siostry Teresy Tyszkiewiczowej, która sprzedała go na licytacji w 1817 roku.

Około 1913 roku obraz trafił do zbiorów ks. Jana Wiśniewskiego, wielkiego darczyńcy sandomierskiego muzeum. Duchowny zakupił go od prywatnego kolekcjonera. Na odwrocie znajdowała się wówczas karteczka, dziś już niezachowana, potwierdzająca, że dzieło należało do kolekcji królewskiej. W zbiorach Domu Długosza obraz znajduje się od 1936 roku.

„Pokłon Trzech Króli” i historia sandomierskich malarzy

Kolejnym eksponatem poddawanym konserwacji jest „Pokłon Trzech Króli” z drugiej połowy XVIII wieku. Olej na płótnie był już odnawiany w Krakowie w 1937 roku, w ramach grupy dzieł przekazanych do konserwacji przez Karola Estreichera, który w latach 1936–1937 urządzał muzeum w Domu Długosza.

Autorstwo obrazu przypisywane jest Baltazarowi Gołębiowskiemu, wykonującemu prace malarskie w katedralnej kaplicy Najświętszego Sakramentu. Po jego śmierci, spowodowanej upadkiem z rusztowania, polichromię kaplicy dokończył Maciej, pochodzący z Saksonii, który od około 1750 roku mieszkał w Sandomierzu.

Symbolika ukryta w XVI-wiecznym obrazie

Do konserwacji przekazano także XVI-wieczne przedstawienie na drewnie „Adoracja Dzieciątka przez Maryję i św. Józefa”, będące dziełem anonimowego malarza polskiego.

Dr Urszula Stępień zwraca uwagę na symbolikę przedstawienia. Mały Jezus, zawinięty w powijaki przypominające grobowy całun, przewiązane czerwoną wstążką, spoczywa w żłobku przypominającym sarkofag. Jest to zapowiedź Paschy. Białe płótno również nawiązuje do płócien, które pobożne niewiasty znajdą w pustym grobie.

Blask odzyskują także dwie barokowe kompozycje przedstawiające św. Marię Magdalenę, pochodzące z XVII i XVIII wieku. Święta na tych obrazach ukazana jest jako pustelniczka.

Piątym obrazem poddawanym konserwacji jest portret Jana Długosza. Jego autorem jest nieokreślony malarz działający w Sandomierzu w XVII wieku. To jeden z dwóch wizerunków Jana Długosza namalowanych w tym mieście. Replika portretu znajduje się w Krakowie, w Archiwum Kapitulnym.

Dzięki ministerialnemu wsparciu   

Muzeum realizuje prace dzięki dotacji pozyskanej z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Wspieranie Działań Muzealnych”. Wsparcie wynosi 82 tys. zł, natomiast wkład własny to około 20 tys. zł.

Po zakończeniu prac konserwatorskich obrazy zostaną zaprezentowane zwiedzającym Dom Długosza.